"Modern zamanlarda İslâmî ilimlerin başına bela olan en büyük problemler nelerdir?" şeklinde bir soruya muhatap olsak ben şahsen bu problemleri şöyle saymaya başlarım:

• İndirgemecilik
• Genellemecilik
• Anakronizm
• Doğal hiyerarşik ve yerleşik ilmî düzenin çiğnenmesi
• Kur’ân ayetlerinin ve hadis nasslarının politize edilmesi
• İdeolojik okuma biçimleri
• Modern kavramların baştan çıkarıcı çekim alanında debelenip durmak…
• Modern cahilî kültürün üzerimize püskürttüğü telakkîleri mutlaklaştırmak

İslâmî ilimler alanında cemaat.com'da yayınlanan yazıların büyük bir kısmı bir süredir can sıkıcı bir mecrada seyretmekte. Sıkıcı çünkü mecrada akıp gitmekte olan, bulanık bir sudan başka bir şey değil. Bulanan su kendisini bulandıran zihniyetin arkeolojik dokusunu ifşa etmekte.

Kendi kendini ele veren, mantığı her tarafından dökülen zavallı cümlelerle ifade mecrası bulan bu suyun kirli renginden anlamaktayız ki, aslında bu konularda çalakalem yazanların kısm-ı azamı yazdıkları konulara dair ciddi bir ilmî altyapı yoksunluğuyla malul. Sözgelimi "cemaat" içinde vahy-i gayr-i metluv ile ilgili ileri geri konuşanlar Arapça bilmekte midirler? Kaç tane ulûmü'l-hadis ya da usûl-i hadis kitabı bitirmişlerdir?
"Ya da Kur'an Kıssaları I: Süleyman ve Belkıs" başlıklı yazıyı yazan zihniyet Kurân'a ne kadar vakıftır. Dahası bu konuda pir kabul edilen İhsan Eliaçık abi ne kadar yetkindir. Kılavuzlarını doğru seçmeyenler çıkmaz sokaklarda aylak aylak dolaşmaya mahkumdur. Kur’ân kıssalarını sahebe-i kiramın animist bir şekilde anlamasına göz yuman bir peygamber tasavvur edebiliyor musunuz siz?

Evet Kur'an anlaşılır bir kitaptır ama nâsih-mensuh, âmm-hass, mutlak-mukayyed, delalet-i katî-delalet-i zannî, sübût-i katî-sübût-i zannî ve daha onlarca kavramı bilmeyen insanın Kur'ân ve hadis nasslarından neler istihrac edebileceğini düşünüyorsunuz? Kaldı ki bu kitapları okumak ve bu terminolojiyi çok iyi bilmek tek başına bir şey ifade eder mi?

Zihnin işleyiş biçimi problemliyse o zihnin ürettiği bilgi de kirli olmaya mahkum değil midir? Zihnin sahibi kendini "özür dileyici" bir mevzide konuşlandırmışsa bilgi olarak allame de olsa egemenlerin kirli kelimeleriyle konuşmaktan kendini alabilecek midir?
Kompleksli veya şizofren bir ruh yapısı… Özgüvenini kaybetmiş bir kişioğlu nelere öykünecektir? Tabii ki egemen ve popüler olana... Vahiy merkezli değerler onun gözünde banal ve yavan gözüktüğü için zihin kodlarını, egemen bilgi sisteminin rengine boyayacaktır. Üstelik prof. Dr. ilahiyatçı falan oğlu falan olması da onu bu arıza durumundan kurtaramayacak ve çareyi; fıkhı hukuka indirgemekte bulacaktır. Ya da 2008 tesettür kreasyonlarını zihnen tasarlayacak, interreligion diyalog ve enternasyonal kardeşlik şarkıları terennüm edecektir.

Veda hutbesini insan hakları (human rights)yla aynileştirme, fıkhı hukuka, şurayı demokrasiye, ehlü'l-halli ve'l-akd meclisini parlamentoya, Kur'ân-ı Kerim'i anayasaya indirgemek… Esas olanın takva elbisesi olduğunu onun da transparan bir şey olduğunu söyleyen kimse isminin önünde prof dr. titri bulunan biridir.
Takva ile ISO 9001 kriterlerini aynileştirme kompleksi de yine böyle titirli bir akademisyen ilahiyatçıya aittir. ("Tanrım ilahiyatçılara rağmen sana inanıyorum!" diyen Arjantin'in Borges'inin toprağı bol olsun.)
Saçları örtüp bedenin diğer taraflarının fora olmaklığını tesettür sanma gafleti, sakalsız bıyıksız matruş suratlı, dar pantolonlu zevatın islâmî hareket teorisyeni edasıyla mangalda küller savurarak ekolojik kirlilik oluşturması… vesaire vesaire… Bu listeyi uzatmak mümkün.

Bizim ilk gençlik yıllarımızda MFÖ'nün bir şarkısı vardı. Şimdi onu hatırlamanın tam sırası… Hatırladığım kadarıyla şöyle bir şeydi:

"Optimist hem de pesimist biraz, idealizmi de savunmakta
Teori desen zehir gibi pratik desen sallanmakta
Bazen ben hümanistim diyor bazen rasyonalist oluyor
Bir kusuru var yalnız bu kızın biraz entel takılmakta"

Cemaat.com'da bu tür arızalarla malul birçok blog başlığı saymak mümkün. Benim bardağımı taşıran ise SEDAV'dan Elif Erdoğan'ın emaili vesilesiyle okumak durumunda kaldığım "Türkiye'de İslâmî Ruhbanlık Sınıfı(*) İdeali'inin İflâsı; Müslümanlar 'Kişi'leşiyor" başlıklı blog. Buraya kadar söylediklerime örnek olması sebebiyle bu blogdan bazı pasajları değerlendirmeye çalışacağım:

"Allah'ın mesajlarını kendi çıkarları doğrultusunda yorumlayıp değiştirmek, hukukî değerlendirmelere göre ne anlama geliyordu?"
Hukukî değerlendirmelere göre bir anlam ifade etmesi ne anlama geliyor? Hukukî değerin bu siyakta ne işi var?

"Hz.İsa'nın vaazlarında en çok değindiği konu, yine kişilerin özgürleşmesi ve sadece Allah'a kul olmaları emriydi. Yahudi ruhban sınıfı kendi egemenliklerinin sürmesi adına İncili reddettiler ve Hz.İsa'yı alaya alarak, öldürmeye çalıştılar. İnsanların özgürleşmesi onların kurumsal hâkimiyetlerinin sürmesini imkansız kılacaktı."
Kişilerin "özgürleşmesi“ ya da "Hz.İsa'nın özgürlük savaşı“ ne demek. Hz. İsa, Magna Charta'nın bir bendi midir ya da Jean Jac Rousso mudur? Hangi "muharref olmayan" metinlerden okudunuz siz bunları?
"Hz.Muhammed vasıtasıyla insanlara gönderilen Kur'an, insan'ın kişileşmesi(birey olması) ve özgürleşmesi mücadelesinde tâze bir güç oldu."
Bu köşeli lafları bu elektronik sayfalar üzerine fırlatmak için, İslam'ın zihin dünyamızı dolayısıyla hayatımızı biçimlendiren kavramları üzerinde absürt operasyonlar yapmak nasıl bir akıl faaliyetidir?
"insanın ince özgür çizgisini muhafaza eden Sunnîlik“ ne demek? Barışık olduğunuzu söylediğiniz Ehl-i Sünnet’in diliyle konuşun lütfen.

"İslam, Osmanlılar döneminde medreseler ve şeyhülislamlık gibi yeni kurumlarla kendi varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Hilafet ve şeyhülislamlık gibi kurumlar, şiâdaki gibi Ayetullahlar silsilesinden farklı olmakla birlikte(ama onlarla benzer sonuçlar oluşturacak şekilde), insanların özgürleşmesinde engelleyici roller oynamaktan kurtulamamışlardır. Fetvâların insan hayatındaki önemi giderek artmış, Muhkem ayetlerin bazı hükümleri göz ardı edilip onların yerine ictihat sonuçları kullanılmış, Mezhep İmamlarınca Kur'an, Hadis,kısas ve ictihad ölçü alınarak tesis edilen İslâmî Hukuk nosyonları(fıkıh) kişilerin aleyhine daraltılarak birer hüküm aracı haline getirilmişlerdir(Bu uzun bir süreçtir ve bu sürecin bir çok aşamasında medreselerde müderris ve sonrasında şeyhülislam olmayı başarabilen Yahudiler en önemli etkendirler. Bu etki II.Beyazıt döneminde başlamış Kanuni döneminde artmış ve Osmanlı'nın gerileme ve yıkılış dönemlerinde sistematik bir şekilde ve fikrî bozunmayı sağlayacak düzeyde etkili olmuştur. Sunnîlik içindeki ruhbanlık sınıfı da bu dönemde oluşturulmuş, başlangıçta insan'ın özgürleşmesine hizmet eden tarikatlerin giderek yozlaşması ve çeşitlenmesi ile tarikat mensuplarının dinî ve siyasî sistem üzerinde güçleri artmış,tekke ve zaviyeler eliyle gerekli olan altyapılar hazırlanmış ve dergâhlarda bina işlemleri tamamlanarak özlenen hedefe ulaşılmıştır)."

Bu cümlelerdeki yanlışların hangi birinin tashih edeceksiniz? Hangi muhkem ayetin açık hükmü gözardı edilerek onun yerine ictihad sonuçları kullanılmış? Fıkıh insanların özgürleşmesini mi engellemiş yani?
"İslam hukuk nosyonları“ lafıyla fıkıh mı kastediliyor? Fıkıh ve hukuk aynı şeyler midir?
Temizlikle başlayan bir fıkıh, ahirete ilişkin ahkâmı muhtevî bir fıkıh, ahlakî hükümleri olan bir fıkıh, hukukla eşdeğer midir? Hangi hukuk metni "taharet (temizlik)"le başlamaktadır? Fıkıhtaki diyânî hükümler hukukun neresine düşmektedir?
"Fıkhın kişilerin aleyhine daraltılarak birer hüküm aracına dönüştürülmesi" nasıl bişeydir. Fıkhın kişiler aleyhine daraltıldığının bir örneği var mıdır? "Sunnilik içindeki ruhbanlık sınıfı“… Nasıl yani? Tarikatlar başlangıçta insanı özgürleştirmiş mi cidden? Özgürleştirme faaliyeti, temeli ubudiyyet/kulluk/kölelik yani aşkın isbatı olan tarikatların insanı özgürleştirmesi nasıl birşeydir? Yoksa siz hür olmakla özgür olmanın aynı şey olduğunu mu düşünüyorsunuz?

"Yahudilerin tarikâtler ve dergâhlar vasıtasıyla oluşturdukları bu yeni sınıf"...
Yahudiler kaç tane tarikatın içine girerek oralarda hangi sınıfları oluşturmuşlar?

"Allah'ın mesajlarını değiştiremeyenler bu kez, Allah'ın mesajlarının doğrudan ulaşılabilir olmasını engellediler. İnsanları dergâhlara ve şeyhlere bağlı olmakla övünür ve bu bağlılıkla siyasî, iktisadî ve ilmî pâyeler alabilecek hale getirdiler. Allah'a ulaşmak gibi, İslam dışı, fantastik ve kabalistik bir hedef oluşturarak, insanın tasavvuf gibi paranoid bir döngüde sarkaç salınımına tutulmasını sağladılar. Şeyhler ve mürşidler efendileşti, insan'ın Allah'a ulaşması yolunda birer rehber olmaktan çıkıp aracıya dönüştüler. Allah'ın emirlerinden önce şeyhlerin emirleri dinlendi; ilerleyen zamanda Allah'ın emirlerini merak eden müntesip kalmadı, körleştirildiler ve böylelikle köleleştirildiler. Ve Abdullah Bin Seb'e nin yüzlerce yıl önceki hedefi, yüzlerce yeni tanrı sayılabilecek kişiden müteşekkil çok geniş yetkili 'ruhbanlar sınıfı', Sunnîlik içinde tartışılmaz bir güce ulaşılacak özelliklerde inşa edildi."
Allah’a ulaşmak ne zamandan beri "islam dışı, fantastik ve dahi kabalistik bir hedef" olmuştur? Bu ne talihsiz bir cümledir. Yoksa burada bir anlatım bozukluğu denilen Türkçe zafiyeti mi vardır? İnsanların dergâhlara ve şeyhlere bağlı olması övünülesi bir şey değil mi yani? "Bir lokma bir hırka" sözüyle hayatlarını biçimlendirmiş aşk adamları, hangi siyasi ve iktisadi payeleri almışlar. Bu bir iftira değilse nedir?

"Tasavvuf, paranoid bir döngüde sarkaç salınımına tutulmak" (ne demekse) mıdır? Yazıda olumlandığı anlaşılan ilk dönem tasavvufu da dahil olmak üzere şeyhler ve mürşitler başından beri zaten "aracı" değil miydiler? Allah’a ulaşmanın yollarını insanlara öğreten rehber anlamında hepsi birer aracı değil miydi?
"Allah’ın emirlerinden önce şeyhlerin emirlerinin dinlenmesi" sathi bir genelleme değilse akıl kaosu ya da su bulandırma faaliyeti midir?
"Sufilerin körleştirilmesi ve kölelileştirilmesi" lafının altından nasıl kalkılacaktır? Allah’ın aşkına ulaşmak için varını yoğunu seferber etmiş bu aşk adamları hakkında böyle patavatsız ve yakışıksız retorik kullanmak sahibinin nasıl bir ruh haritasına sahip olduğunu ifşa etmek için engelleyemediği bir içdürtüsünü mü göstermektedir?
"Sünnilik içinde tanrılar makamında bir ruhbanlık sınıfı oluşmuş" da ümmetin âlimleri buna sessiz mi kalmış? Vaybe!!! ve Allah’ın adaleti –haşa- hiç tecelli etmemiş mi yani?

"Tıpkı hahamlar heyetinin icraatları gibi Şeyhlerin, efendilerin izni olmadan evlilik, ticâret, siyâset, ibadet yapılamamış, ek olarak yeni ibadet türleri ortaya çıkmış, insanların Allah'a yaklaşma, Allah'ı anlama ihtiyaçları sömürülerek ve yönlendirilerek Allah'tan uzaklaşmaları sağlanmıştır."
Bu genellemeleri yapan kişinin kendisine sunulan bu sloganları sorgulamak hic aklına gelmez mi? 200 yıldır tekrarlanan bu köşeli lafları tekrarlarken hiç "acaba?“ gibi bir zihin refleksi olmaz mı?
"Kur'an merkezli düşünceler üreten…“ bu "Kuran merkezli düşünce" İslam’ın ilmî ve kültürel terakümü içinde nereye denk düşmektedir. İnsan kavramlar hususunda bu kadar da hoyrat olmaz ki be kardeşim!

Siz hiç İslam ilim ve kültür tarihi içinde kimseye düşünür/mütefekkir falan denildiğini duydunuz mu? Sorgulama reflekslerinizi kendi değerlerinize yönelttiğiniz kadar biraz da egemen paradigmanın zihninize saldığı oltalara sazan olmamak için çalıştırsanız ve o paradigmanın zokaları olan kavramlara yöneltseniz böyle sathi ve deli saçması hatalardan kendinizi masun ve muhafaza etmiş olursunuz. Hiç olmazsa gidin Schumacher'in İz’den çıkan "Aklı Karışıklar İçin Kılavuz“ kitabını okuyun (bu da bizden bir geyik olsun).

"Şia içinden Kuran merkezli düşünceler üreten akl-ı selimler" kimlerdir? Doğrusu merak etmedim değil.
"Onların varlığı ve verdikleri eserler Müslümanların özgürleşmesinde ve kişileşmesinde gelecekte çok önemli görev üstleneceklerdi."
Efendimiz (aleyhi’s-salatü ve’s-selam) "cemaat olun", "cemaate gelin", "Allah’ın eli cemaatin üstündedir" vb. onlarca hadis irad etmişken bu kişiselleşme /individualization geyiği de ne oluyor. Ayn Rand bile yapmamıştı bunu, ahir ömründe "biraz da kolektivizm abi" falan demişti adam.

"Bilginin engellenemez bir kolaylıkla ulaşılabilir olması bu yeni dönemde, insanın özgürlüğü için büyük bir fırsattı."
Hele bu cümle, kimse kusura bakmasın ama tam evlere şenlik cinsten. Bilginin bu kadar kolay ulaşıldığı bu modern çağ Müslümanlığının ve insanlığının ürettiği düşünsel ve çevresel kirlilikler ve sathilikleri hangi çuvalın içine sığdırabileceksiniz?

"İnsanın kişileşmesi, çeşitlenen Kur'an mealleri ve aklın ulaştığı algılama ve kavrama düzeyi sayesinde ciddi ve saygın bir sorgulama evresine girmeyi başarabildi. İnsan Allah'ı, okumakla anlayabileceğini, bu yolda kendisine rehberlik edecek olanların yeterli olup olmadıklarını denetleyebileceğini/denetlemesi gerektiğini öğrendi. İrâdî yeterlilikleri yontulan kendi özel hayatlarındaki tercihleri kısıtlanan ve sonrasında kısıtlanan varlıklarıyla birlikte gelen ruhsal ve sosyal sorunlarla bunalan ve başka kaynaklardan ‘öğrenen’ insanlar tepkiler vermeye başladılar."
Kuran’ın meale indirgenmesi… Hangi aklın ulaştığı kavrama düzeyidir? Öyleyse bu gün hiç olmadığı kadar yaşanmakta olan düşünce kaosu bacalardan mi girmektedir evlerimize daha sonra da zihinlerimize?
Kur'an okumakla mı yoksa yaşamakla mı anlaşılır? Yani "çok okumak çok iyi bişeydir" modern kabulünden hareketle söylenmiş galiba bu söz de. Halbuki biz biliriz ki çok şey okumak değil her sahayla ilgili duru bilgiyi tekrar tekrar ve bir rehber/hoca/şeyh denetiminde okuyup bireysel ve toplumsal hayatta uygulayarak Allah’a yakın olmaya çalışmaktır hedef.
"İradî yeterlilikleri yontulan ve kendi özel hayatlarındaki tercihleri kısıtlanan…" insanların iradî yeterliliği nasıl bir şeydir. İradî sahada bireysel yeterlilik varsa bu yazının başlarında sitayişle anılan Maturidî ve Eşarî kelam alimleri cüzî irade, kullî irade ayrımını boşuna mı yapmıştır?
"önce Kur'an okuyun, kişiye kişi olma özelliğini Kur'an kazandırır, sonra diğerlerini, sonra yine Kur'anı okuyun", dediler."
Tefsir ve ulûmü'l-Kurân bilmeden sağlıklı Kur'an okuması mümkün müdür? Meallerle çok mu sağlıklı okunuyor bu Kur'an. Bari Elmalılı Tefsirini deyin de bizi bir Müslüman kardeşimizi hafife alma riskinden kurtarın.

"Yeni dönemde, Allah'ın mesajlarını kendi çıkarları doğrultusunda yorumlayıp değiştirenlere karşı, Allah'ın mesajlarını gelişen bilim ile anlamayı tercih edenler artıyor."
İşte burası zurnanın zırt dediği yer ! Akordun kopup senfoni yerine kakafoninin tavan yaptığı nokta! Allah’ın mesajlarını gelişen bilim ile anlayacakmış çağımın insanı. "Bilimsel" geyikleriniz bol olsun emi. Gidin, iki kelimesinden biri sosyolojik, psikolojik, psiko-sosyal gibi kelimeler olan Prof. Dr. Bayraktar Bayraklı tefsirini okuyun. Rasyonalist ya da daha pozitivist bişey istiyorsanız biraz İhsan Eliaçık öneririz. Biraz şair duyarlılığı, biraz pozitivizm, biraz retorik istiyorsanız biraz Mustafa İslamoğlu alabilirsiniz. Ondan sonra hem daha sıkı cümlelerin ucundan tutabilirsiniz. Mesela bizim "yahudileşme temayülü" içinde olduğumuzu falan söyleyebilirisiniz.

"Kanaatlerine önderlik eden nice insanın boğulup kaldıkları yerde ‘ben …hocaya bağlıyım” diye bağırdıklarını işiten/fark eden her Müslüman, boğulmamanın yollarını Allah’ın son mesajına bağlanarak bulabileceğini idrâk etti."
1970li yıllarda Şura adında bir dergi çıkarırmış Yalçıner abiler. Dergilerin birinin kapağını bir arkadaşımın babasının kitaplığında görmüştüm. Gökten bir halat uzatıp altına da "Allah’ın ipine sımsıkı sarılın" ayetini yazmışlar.
Nefsin/egonun sınırlarını ve hareket noktalarını tayin ettiği bir okuma biçimi bizi "son mesaja" değil belki sapkınlığa götürür. Ulûmu’l-Kuran ya da Usûl-i tefsir okumadan, sünnetle/hadislerle paralel bir okuma yapmadan Kuran okunmaz. Yoksa tıp fakültesi falan okumadan , tıbbın terminolojisini öğrenmeden eline bir tıp kitabı alarak oradan hareketle insanları tedavi etmeye kalkışan kişinin durumuna düşmek işten bile değil.

Eğer illa da İslâmî ilimler sahasında bir şeyler yazacaksanız aşağıladığınız hocaların önünde diz kıracaksınız. Yoksa bu düşünsel ve zihnî arızalar yakanızı bırakmayacaktır.